جرى النّهر حتّى خلته منك أنعما * تساق بلا ضنّ و تعطى بلا منّ « 1 » رود جارى شد با اين‌كه پنداشتم آن نعمت‌هاى توست كه بدون بخل روان مىشود و بىمنّت عطا مىگردد . « أنعم » جمع « نعمت » است . « 2 » فيقلب التشبيه زيادة فى المبالغة و افتنانا فى اساليب الإجادة « 3 » و يشبه ماء النّهر بنعم الممدوح بعد أن كان المألوف أن تشبه النّعم بالنّهر الفيّاض « 4 » أو يقول : پس تشبيه را مقلوب مىسازد براى افزودن مبالغه و براى هنرآورى در سبك‌هاى زيباسازى سخن ، و آب رود را به نعمت‌هاى ممدوح تشبيه مىكند بعد از آن‌كه رسم ، تشبيه نعمت‌ها به رود بسيار سرشار است . يا مىگويد : كأنّه حين يعطى المال مبتسما * صوب الغمامة تهمى و هى تأتلق « 5 » گويا او هنگامى كه با لبخند مال عطا مىكند ، ريزش ابر است كه روان مىگردد و مىدرخشد . فيعمد إلى التشبيه المركب و يعطيك صورة رائعة تمثّل لك حالة الممدوح و هو يجود و ابتسامة السرور تعلو شفتيه . أو يقول : پس به تشبيه مركب مىگرايد و به تو صورت دل‌انگيزى مىبخشد كه حالت ممدوح را براى تو ترسيم مىكند در حالى كه مىبخشد و لبخند شادمانى دو لبش را بالا مىبرد . يا مىگويد : جادت يد الفتح و الأنواء باخلة * و ذاب نائله و الغيث قد جمدا « 6 » دست فتح بن خاقان بخشيد در حالى كه بارانها [ بخشش‌ها ] بخل ورزنده است ، و

--> ( 1 ) - در « جرى النهر » مجاز عقلى وجود دارد ، و در شعر تشبيه مقلوب به كار رفته است يعنى رود به نعمت‌هاى ممدوح تشبيه شده است . ( 2 ) - « ضنّ » : بخل . « منّ » : منت نهادن به سبب شماره‌كردن نيكىها و كارها . ( 3 ) - « اجادة » : نيكو ساختن سخن ، زيباسازى كلام . ( 4 ) - « فياض » : بسيار سرشار ، پرخروش ، بسيار فيض‌بخش . ( 5 ) - « هى تأتلق » : در حالى كه آن « غمامه » مىدرخشد . در اين شعر هيئت ممدوح در حال بخشش به هيئت ابر در حال ريزش باران و درخشش برق آن تشبيه شده است بنابراين تشبيه تمثيل است . ( 6 ) - چون « يد » مؤنث مجازى است فعل « جادت » مؤنث آمده است . « انواء » : بارانها ، بخشش‌ها . « نائل » : بخشش .